राज्य करण्यासाठी जन्म, पण नशिबामुळे पडल्या बेड्या

उस्ताद या नावाने प्रसिद्ध असलेला 'टी-२४' (T-24) हा एक भव्य आणि पराक्रमी रॉयल बंगाल वाघ होता. त्याचा जन्म २००५ मध्ये रणथंबोर व्याघ्र प्रकल्पात झाला होता. त्याने जवळपास एक दशक रणथंबोरमधील झोन १, २ आणि ६ वर आपले निर्विवाद वर्चस्व गाजवले. त्याची निर्भीड वृत्ती, अवाढव्य शरीरयष्टी आणि माणसांच्या उपस्थितीबद्दल असलेला बेफिकीर अंदाज यांमुळे तो वन्यजीव छायाचित्रकारांचा अत्यंत लाडका बनला होता.

मात्र, त्याच्या आयुष्यातील एका वादग्रस्त प्रकरणानंतर त्याला रणथंबोरमधून हलवून बंदिस्त करावे लागले आणि जंगलातील त्याचे साम्राज्य कायमचे संपुष्टात आले.

उदय आणि साम्राज्य

वंश / रक्तरेषा

उस्तादचा जन्म वडील झुमरू (T-20) आणि आई गायत्री (T-22) यांच्या पोटी झाला होता. तो रणथंबोरची ऐतिहासिक आणि प्रसिद्ध वाघीण 'मछली' (T-16) हिचा नातू होता.

व्यक्तिमत्त्व

स्थानिक मार्गदर्शकांनी त्याला 'उस्ताद' म्हणजेच 'मास्टर' ही पदवी दिली होती. पर्यटकांच्या जिप्सी किंवा माणसांची त्याला अजिबात भीती वाटत नसे. तो अनेकदा उद्यानातील रस्त्यांवर अगदी आरामात बसून राहायचा किंवा त्याने मारलेली शिकार उघड्यावर सर्वांसमोर ओढत आणायचा.

साम्राज्य / प्रांत

रणथंबोरच्या प्रमुख आणि सर्वाधिक पर्यटक येणाऱ्या क्षेत्रांवर त्याने आपला ताबा आणि वचक निर्माण केला होता. याच प्रदेशात तो 'नूर' (T-39) नावाच्या वाघिणीसोबत राहत असे.

विवाद आणि स्थानांतरण

मानवी संघर्ष

वन अधिकाऱ्यांनी उस्तादचा संबंध गेल्या काही वर्षांत झालेल्या चार मानवी मृत्यूंशी जोडला होता. यामध्ये मे २०१५ मध्ये रामपाल सैनी नावाच्या वनरक्षकाच्या झालेल्या मृत्यूचा समावेश होता.

तीव्र संताप आणि विरोध

वन्यजीव कार्यकर्ते आणि छायाचित्रकारांनी उस्तादला 'नरभक्षक' घोषित करण्यास तीव्र विरोध केला. त्यांच्या मते, या घटना त्याच्या मूळ नैसर्गिक अधिवासात मानवाकडून झालेल्या घुसखोरीच्या पार्श्वभूमीवर घडल्या होत्या.

बंदिवास

कायदेशीर याचिका फेटाळल्यानंतर, मे २०१५ मध्ये उस्तादला गुंगीचे औषध देऊन रणथंबोरपासून सुमारे ४०० किलोमीटर दूर उदयपूरमधील सज्जनगड बायोलॉजिकल पार्क येथे हलवण्यात आले. या निर्णयामुळे व्याघ्र संवर्धन धोरण आणि मानव-प्राणी संघर्ष यावर देशभरात मोठा वाद निर्माण झाला.