जंगल बुक, मोगली आणि भारतातील पेंचचे जंगल

विख्यात ब्रिटीश लेखक रुडयार्ड किपलिंग (Rudyard Kipling) यांना त्यांच्या जगप्रसिद्ध 'द जंगल बुक' (The Jungle Book) या पुस्तकाची प्रेरणा प्रामुख्याने भारतातील त्यांचे बालपण, येथील जंगले आणि एका लांडग्यांनी पाळलेल्या मुलाच्या खऱ्या कथेवरून मिळाली होती.

रुडयार्ड किपलिंग यांचा जन्म १८६५ मध्ये मुंबई (बॉम्बे) येथे झाला होता. त्यांच्या आयुष्याची पहिली ६ वर्षे भारतातच गेली.

लहानपणी त्यांच्या भारतीय आया आणि नोकरांनी त्यांना भारतीय लोककथा, प्राण्यांच्या गोष्टी आणि जंगलातील दंतकथा सांगितल्या होत्या.

वयाच्या १७ व्या वर्षी ते पुन्हा भारतात आले आणि त्यांनी लाहोर व अलाहाबाद येथे पत्रकार म्हणून काम केले. या काळात त्यांनी भारतीय जीवन, येथील निसर्ग आणि जंगलांचे अतिशय जवळून निरीक्षण केले.

'द जंगल बुक' मधील मोगलीची कथा ज्या सीओनी (Seoni) च्या जंगलावर आधारित आहे, ते आजचे मध्यप्रदेश आणि महाराष्ट्राच्या सीमेवर असलेले पेंच व्याघ्र प्रकल्प (Pench Tiger Reserve) आहे.

'मोगली' हे पात्र पूर्णपणे काल्पनिक नव्हते. १८६७ मध्ये उत्तर प्रदेशच्या जंगलात शिकार करणाऱ्यांना एक ७ वर्षांचा मुलगा सापडला होता, ज्याला लांडग्यांच्या कळपाने सांभाळले होते.

त्याचे नाव दिना सनिचर ठेवण्यात आले होते. तो माणसांसारखा बोलू शकत नव्हता आणि कच्चे मांस खात होता.

सर विल्यम हेन्री स्लीमन यांच्या 'लांडग्यांनी पाळलेल्या मुलाच्या' एका अहवालात या घटनेचा उल्लेख होता. हा अहवाल वाचून किपलिंग यांना 'मोगली' (Mowgli) हे अजरामर पात्र तयार करण्याची मुख्य प्रेरणा मिळाली.